https://media02.vuit.org.vn//Images/Upload/User/Thuylinh/2026/9/an-hai20260930031935.jpg
Nâng cao năng suất lao động không chỉ là làm ra nhiều hơn, nhanh hơn hay ứng dụng công nghệ mới. Với tổ chức Công đoàn, một yêu cầu quan trọng được đặt ra là phải làm rõ người lao động được hưởng gì từ phần giá trị gia tăng mà chính họ góp phần tạo ra.
Đây là một trong những nội dung được các đại biểu tập trung thảo luận khi bàn về chương trình đồng hành thúc đẩy tăng trưởng và phát triển lực lượng sản xuất mới giai đoạn 2026-2031, trong khuôn khổ Hội nghị Ban Chấp hành Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam lần thứ 3 (khóa XIV) diễn ra ngày 29.9 tại thành phố Quảng Ninh.
Điểm chung trong nhiều ý kiến là nâng năng suất phải gắn với nâng đời sống người lao động; kết quả cải tiến phải được chuyển hóa thành quyền lợi cụ thể, minh bạch và có thể thương lượng tại doanh nghiệp.
Đồng chí Lê An Hải, Ủy viên Ban Thường vụ, Chủ tịch Công đoàn Công Thương Việt Nam phát biểu dẫn đề phiên thảo luận tổ. Ảnh: Nguyễn Việt
Đồng chí Nguyễn Quốc Dũng, Chủ tịch Liên đoàn Lao động tỉnh Đồng Nai, đề nghị đưa nội dung chia sẻ thành quả năng suất vào thỏa ước lao động tập thể. Cụ thể, khi người lao động cải tiến quy trình, tạo ra giá trị gia tăng cho doanh nghiệp, phần thụ hưởng về tiền lương, tiền thưởng và phúc lợi cần được xác định rõ bằng văn bản thỏa thuận tập thể.
Đây cũng là hướng được đồng chí Nguyễn Thanh Sơn, Tổ trưởng Tổ công tác quản lý Công đoàn khu chế xuất - khu công nghiệp, Liên đoàn Lao động TP. Hồ Chí Minh, nhấn mạnh khi đề nghị phân định rõ trong các chỉ tiêu về thỏa ước lao động tập thể những nội dung liên quan đến đào tạo kỹ năng nghề, thưởng sáng kiến và chia sẻ thành quả năng suất. Cách làm này giúp công đoàn cơ sở xác định đúng vấn đề cần thương lượng, thay vì chỉ dừng ở việc phát động phong trào.
Đồng chí Nguyễn Quốc Dũng, Chủ tịch Liên đoàn Lao động tỉnh Đồng Nai phát biểu thảo luận. Ảnh: Nguyễn Việt
Năng suất phải được chuyển thành lợi ích cụ thể
Thực tế từ Công đoàn Công Thương Việt Nam cho thấy, khi công đoàn cơ sở thương lượng thành công cơ chế thưởng từ 2-3% giá trị làm lợi của các giải pháp kỹ thuật, hoặc có hình thức thưởng xứng đáng cho mỗi sáng kiến, người lao động có thêm động lực trực tiếp để sáng tạo và cải tiến sản xuất.
Có thể thấy rằng câu chuyện năng suất không chỉ nằm ở những con số về sản lượng hay hiệu quả sản xuất. Đằng sau mỗi sáng kiến, cải tiến kỹ thuật là thời gian, kỹ năng và sức sáng tạo của người lao động. Nếu những đóng góp ấy được ghi nhận bằng cơ chế phân phối cụ thể, phong trào thi đua mới có thể tạo ra động lực lâu dài.
Đồng chí Lê An Hải, Ủy viên Ban Thường vụ Tổng Liên đoàn, Chủ tịch Công đoàn Công Thương Việt Nam, cho rằng nâng cao năng suất lao động là nền tảng để thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao, nhưng tổ chức Công đoàn đồng thời phải bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển và đồng hành cùng Chính phủ.
Yêu cầu đặt ra là phải xây dựng được cơ chế để hai yếu tố này cùng vận hành, trong đó phần giá trị tăng thêm từ năng suất được chia sẻ phù hợp với đóng góp của người lao động.
Muốn có thành quả để chia sẻ, phải bắt đầu từ tay nghề
Để năng suất tăng bền vững, nhiều đại biểu cho rằng trước hết phải nâng chất lượng nguồn nhân lực.
Từ thực tiễn Thanh Hóa, đồng chí Lương Trọng Thành, Ủy viên Ban Thường vụ Tổng Liên đoàn, Chủ tịch Liên đoàn Lao động tỉnh Thanh Hóa, nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ công nhân có tay nghề cao, bản lĩnh chính trị và tác phong công nghiệp.
Đồng chí Lương Trọng Thành, Ủy viên Ban Thường vụ Tổng Liên đoàn, Chủ tịch Liên đoàn Lao động tỉnh Thanh Hóa phát biểu thảo luận. Ảnh: Nguyễn Việt
Công đoàn Thanh Hóa đã phối hợp với các tập đoàn kinh tế đánh giá, chứng nhận tay nghề, tổ chức hội thi thợ giỏi gắn với yêu cầu tăng lương tương xứng; đồng thời nhân rộng mô hình “Vườn ươm công đoàn”, “Doanh nghiệp đổi mới sáng tạo”, xây dựng không gian văn hóa công nhân và các mô hình tư vấn pháp luật nhằm phòng ngừa tranh chấp từ sớm.
Đồng chí Phạm Thị Thanh Tâm, Chủ tịch Công đoàn Dệt May Việt Nam, cho rằng bên cạnh phong trào lao động sáng tạo cần đặc biệt chú trọng lao động giỏi, rèn luyện tay nghề để người thợ “một việc biết nhiều việc”. Đây là nền tảng để nâng năng suất, chất lượng sản phẩm và giá trị gia tăng của cả dây chuyền.
Điểm chung của những cách làm này là năng suất không được đặt tách rời người lao động. Muốn người lao động tạo ra giá trị cao hơn thì phải đầu tư vào kỹ năng, tạo môi trường để họ sáng tạo và có cơ chế ghi nhận xứng đáng.
Công nghệ thay đổi, quyền lợi người lao động cũng phải được tính đến
Sự thay đổi nhanh của công nghệ đang đặt ra một yêu cầu khác: năng suất tăng lên không thể đồng nghĩa với việc người lao động tự gánh chịu toàn bộ chi phí của quá trình chuyển đổi.
Đồng chí Võ Khắc Thái, Phó Chủ tịch Thường trực Liên đoàn Lao động TP. Hồ Chí Minh, nhấn mạnh yêu cầu thích ứng với chuyển đổi số và những dịch chuyển mới của thị trường lao động. Thành phố đã phối hợp với các trường đại học để đào tạo, đào tạo lại tay nghề; xây dựng các giải thưởng, chương trình ươm mầm sáng tạo và học bổng cho con công nhân.
Đồng chí Võ Khắc Thái, Phó Chủ tịch Thường trực Liên đoàn Lao động TP. Hồ Chí Minh phát biểu thảo luận. Ảnh: Nguyễn Việt
Đồng chí Đỗ Đức Hùng, Chủ tịch Công đoàn Điện lực Việt Nam, cho rằng khoa học kỹ thuật, tự động hóa và chuyển đổi số là động lực trực tiếp làm tăng năng suất. Tuy nhiên, cùng với đó, Công đoàn cần tuyên truyền người lao động chấp hành quy trình an toàn, phối hợp đào tạo lại nguồn nhân lực và nghiên cứu, dự báo thị trường lao động để định hướng chuyển đổi kỹ năng việc làm cho công nhân trước tác động của trí tuệ nhân tạo.
Đồng chí Nguyễn Hà Xuyên, Chủ tịch Công đoàn Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam, cũng lưu ý vai trò của Công đoàn trong quá trình doanh nghiệp tái cơ cấu, chuyển đổi công nghệ. Công đoàn cần giám sát, đối thoại về phương án sử dụng lao động, bảo đảm quyền được đào tạo, chuyển đổi việc làm và an sinh của người lao động.
Như vậy, phát triển lực lượng sản xuất mới không chỉ là câu chuyện đưa công nghệ mới vào nhà máy. Với người lao động, đó còn là quá trình được trang bị kỹ năng mới, được tham gia vào quá trình chuyển đổi và được bảo đảm quyền lợi khi phương thức sản xuất thay đổi.
Đưa cơ chế chia sẻ thành quả vào thỏa ước lao động tập thể
Từ các ý kiến tại phiên thảo luận, một điểm được thống nhất là cần chuyển yêu cầu “người lao động được hưởng thành quả năng suất” từ thông điệp chung thành nội dung có thể thực hiện và kiểm đếm tại cơ sở.
Đồng chí Hồ Thị Kim Ngân, Ủy viên Ban Thường vụ, Phó trưởng Ban Quan hệ lao động, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, cho biết ban soạn thảo tiếp thu theo hướng đưa cơ chế người lao động được thụ hưởng thành quả từ quá trình nâng cao năng suất vào phần quan điểm chỉ đạo và nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm.
Đồng chí Hồ Thị Kim Ngân, Ủy viên Ban Thường vụ, Phó trưởng Ban Quan hệ lao động, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tiếp thu các kiến nghị. Ảnh: Nguyễn Việt
Nội dung này dự kiến được cụ thể hóa trong chỉ tiêu 70% doanh nghiệp có thỏa ước lao động tập thể có điều khoản về đào tạo nghề và nâng cao năng suất.
Theo đồng chí Hồ Thị Kim Ngân, việc xây dựng văn kiện cũng sẽ theo hướng tích hợp, liên thông kết quả giữa các chương trình lớn, tránh tạo ra những chỉ tiêu riêng lẻ, chồng chéo và làm tăng gánh nặng hành chính cho công đoàn cấp dưới.
Đối với Đề án “Công đoàn tham gia phát triển lực lượng sản xuất mới”, các ý kiến tại phiên thảo luận cũng được tiếp thu để làm rõ hơn nội hàm của phát triển lực lượng sản xuất mới, trong đó có yêu cầu bồi dưỡng, trang bị kỹ năng nghề mới cho công nhân thích ứng với kỷ nguyên số.
Từ phong trào đến cơ chế
Những trao đổi tại phiên thảo luận cho thấy yêu cầu nâng cao năng suất đang được đặt lại theo hướng thực chất hơn. Công đoàn không chỉ vận động người lao động thi đua tăng năng suất, sáng tạo và nâng cao tay nghề.
Cùng với đó, tổ chức Công đoàn phải tham gia xây dựng môi trường để những đóng góp ấy được ghi nhận và chuyển hóa thành quyền lợi cụ thể; từ đào tạo nghề, tiền lương, tiền thưởng đến phúc lợi và các điều khoản trong thỏa ước lao động tập thể.
Đồng chí Lê An Hải cho rằng trong bối cảnh nền kinh tế tái cơ cấu mạnh mẽ, dòng vốn đầu tư và lao động dịch chuyển giữa các vùng, nâng cao năng suất phải gắn với đổi mới công nghệ, tối ưu hóa tổ chức lao động và nâng tầm nhân lực. Đặc biệt, cơ chế chia sẻ thành quả cần được thể chế hóa mạnh mẽ trong thỏa ước lao động tập thể.
Đồng thời, đồng chí chỉ ra một điểm nghẽn khác là cơ chế thu hút, luân chuyển và đãi ngộ cán bộ công đoàn có chuyên môn, ngoại ngữ và am hiểu đời sống công nhân; từ đó đặt ra yêu cầu sớm có cơ chế phù hợp để xây dựng đội ngũ cán bộ công đoàn chất lượng cao.
Từ những vấn đề được đặt ra, thông điệp của phiên thảo luận khá rõ: nâng năng suất không thể chỉ là yêu cầu đối với người lao động; đó phải là một quá trình trong đó doanh nghiệp, người lao động và tổ chức Công đoàn cùng tham gia, cùng tạo ra giá trị và có cơ chế để người lao động được hưởng thành quả từ giá trị ấy.
(Nguồn: laodongdoanthe.vn)